NOORD - De Noord-Amsterdamse historicus Dick Reedijk zal in de deze rubriek aandacht schenken aan hoe Amsterdam-Noord is ontstaan. Maandelijks put hij uit zijn boek ‘Overkant van Het IJ: vechten tegen achterstand’ de nodige informatie voor een interessant verhaal.

In 1422 werd de rooms-katholieke kerk van Ransdorp getroffen door de bliksem en brandde af. Dit voorval kwam in de archieven en is hierdoor een betrouwbaar jaartal. Op dat moment was er dus een rooms-katholieke parochie in Ransdorp. De huidige Gotische kerktoren is kort na 1502 gebouwd want toen werd daarvoor de grond beschikbaar gesteld. Ook dat kwam in de archieven en is een betrouwbaar jaartal. Vanaf 1572 [in Alkmaar begon de victorie] tot 1578 heeft de Alteratie plaats gevonden in Waterland. Dit was de verandering van het rooms- katholieke staatsgeloof naar het meest begunstigde protestantisme van Calvijn.
In 1895 werd de Bataafse Republiek gesticht en na de Franse bezetting werd dat het huidige Koninkrijk der Nederlanden. Tijdens de Bataafse Republiek en de invloed van de Franse Revolutie werden Kerk en Staat gescheiden instituten. Dit had directe gevolgen voor de kerkelijke gebouwen, want de kerk als plaats van samenkomst van de gelovigen moest vanaf dat moment onderhouden worden door de lidmaten van de kerk. De kerkzaal werd dus het eigendom van de kerkelijke gemeente. Voor de toren lag dat anders. De toren wijst als een vinger naar de hemel en dus symbolisch naar God en dit was een belangrijk uitgangspunt bij de bouw. De klok in de toren kon geluid worden om de parochianen op te roepen, maar de toren kreeg in de loop der tijd ook andere functies. Bij brand werd de klok geluid zodat er hulp uit De Ransdorper toren en het voormalige Raadhuis in 1925 [GAA] de omgeving kon komen.
Ook bij de Watersnoodramp van 1916 beierde de klok van de Ransdorper toren. In oorlogstijd werd de kerktoren gebruikt om de omgeving in de gaten te houden, in de laatste Wereldoorlog werd de Ransdorper toren door de Duitsers gebruikt als uitkijkpost. U raadt het al, de kerktorens zijn in verband met het algemeen belang aan de burgerlijke overheid toevertrouwd. Dit betekent dat de onderhoudskosten van de kerktorens door de burgerlijke gemeente betaald moeten worden uit belastinggeld. Bij de scheiding tussen Kerk en Staat kreeg de toren vooral een maatschappelijke functie toegewezen en werd het kerkelijk symbool zoals toch de oorspronkelijke opzet was, van minder belang geacht. Op bijgaande foto uit het Gemeente Archief van Amsterdam, staat de sterk verwaarloosde kerktoren uit 1925 afgebeeld. Van 1936-1938 is de toren gerestaureerd. Het zal de Gemeente Amsterdam in de toen heersende crisis en de aannemer heel wat inspanning gekost hebben om de toren te restaureren.
De toren van Ransdorp is het meest imposante bouwwerk en volgens mij ook het oudste bouwwerk van Noord en is in veel moeilijke tijden overeind gebleven: 1568-1648 de 80 jarige opstand tegen de Spaanse koning met daarin de Alteratie, 1795 Bataafse Republiek, 1810 Franse bezetting, 1813 Begin van het Koninkrijk der Nederlanden, 1914 Eerste Wereldoorlog, 1940 Tweede Wereldoorlog met de Duitse bezetting.

Gerelateerd

Delen